Πέμπτη 10 Νοεμβρίου 2011

Tο καλό φαγητό πρέπει να είναι μια καλή σκέψη


Όταν το 1991 οι χώρες της Ευρώπης αποδέχθηκαν πως είναι τεχνολογικά εφικτή και με πολλούς τρόπους ωφέλιμη η παραγωγή βιολογικών προϊόντων, στην Ελλάδα ήταν λίγοι αυτοί που στήριζαν αυτήν την άποψη, που είχαν πιστέψει και είχαν δει στην πράξη τα οφέλη μιας γεωργίας φιλικότερης στο περιβάλλον και τον άνθρωπο. Μετά από 20 χρόνια, η βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία είναι πλέον και στην Ελλάδα ώριμη, και έχει γίνει αποδεκτή από όλους ως σοβαρή πρόταση παραγωγής τροφίμων και άλλων γεωργικών προϊόντων. Και μπορεί πια να αξιολογηθεί αντικειμενικά.
Με βάση τις εμπειρίες όλων όσων η καθημερινότητά τους ακουμπάει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο τα βιολογικά προϊόντα. Αλλά και με βάση τα αποτελέσματα χιλιάδων επιστημονικών ερευνών που έχουν γίνει παγκόσμια, σε όλα τα στάδια, από το χωράφι ως το πιάτο μας. Είναι κοινή πια η πεποίθηση πως τα βιολογικά προϊόντα είναι πολύ πιο κοντά στα παραδοσιακά, αγνά αγροτικά προϊόντα που παράγονταν παλιότερα. Ιδιαίτερα γιατί για να παραχθούν δεν χρησιμοποιούνται συνθετικά χημικά φυτοφάρμακα και λιπάσματα, γενετικά τροποποιημένοι οργανισμοί, ορμόνες, προληπτικά αντιβιοτικά, κλπ. Αλλά και γιατί παράγονται με τη συναίσθηση ότι η υγεία του ανθρώπου είναι αλληλένδετη αφενός με την ποιότητα της τροφής του και αφετέρου με την υγεία του φυσικού περιβάλλοντος.
Από αυτόν τον αιώνιο φυσικό βιολογικό κύκλο ξεκίνησε η βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία, με σεβασμό και σε συνεργασία με το περιβάλλον και με ευθύνη απέναντι στον άνθρωπο, τα παιδιά του και τις γενιές που θα ‘ρθουν. Γι’ αυτό το λόγο, η παραγωγή και διακίνηση των βιολογικών προϊόντων είναι μια διαδικασία έντασης παρατήρησης, έντασης γνώσης και έντασης εκπαίδευσης. Κανένα τεχνολογικό επίτευγμα δεν απορρίπτεται εκ των προτέρων, όμως όλα αξιολογούνται στη βάση αυτού του σεβασμού προς τη φύση και τον άνθρωπο. Αυτή η επιμονή στην ολόπλευρη αξιολόγηση και την ορθολογική αξιοποίηση της επιστήμης, έχει αναδείξει την παραγωγή των βιολογικών προϊόντων σε σημαντικό παράγοντα υιοθέτησης φιλικών στο περιβάλλον καινοτομιών ή ριζικών βελτιώσεων παραδοσιακών μεθόδων.
Η χρήση παγίδων για επιβλαβή έντομα, η αξιοποίηση ωφέλιμων εντόμων και μικροοργανισμών για τη φυτοπροστασία, η κατάρτιση επιστημονικά τεκμηριωμένωνπρογραμμάτων εναλλαγής καλλιεργειών για την αξιοποίηση της αλληλοπάθειας των φυτών ή για τη διαχείριση του εδάφους και τη λίπανση, η διάσωση και αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων ειδών κτηνοτροφικών φυτών, η χρήση προηγμένων τεχνολογιών φυσικής μετασυλλεκτικής διαχείρισης.
Αυτά είναι μόνο κάποια παραδείγματα μεθόδων που εφαρμόζονται πια και στη χώρα μας, και που η ευρύτερη αποδοχή τους οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία. Ορισμένα άλλα εργαλεία -όπως π.χ. τα πρόσθετα στα μεταποιημένα τρόφιμα και τα αντιβιοτικά στα ζώα- δεν απορρίπτονται συνολικά. Χρησιμοποιούνται όμως μόνο ορισμένα, περιορισμένα, μόνο όταν πράγματι χρειάζεται και υπό όρους που διασφαλίζουν την απαραίτητη ισορροπία ανάμεσα στην υγεία των φυτών και των ζώων, τη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας και την παραγωγή καθαρών και ασφαλών τροφίμων.
Όλοι αυτοί οι όροι που ρυθμίζουν τις γενικές αρχές, το τι απαγορεύεται αλλά και το τι επιτρέπεται και υπό ποιες προϋποθέσεις, είναι σαφείς και διάφανοι. Και αναφέρονται ρητά στον Κανονισμό παραγωγής των βιολογικών προϊόντων, που η βάση του στην Ε.Ε. έχει ισχύ Νόμου. Στον ίδιο αυτό Κανονισμό ορίζονται και οι βασικοί κανόνες των ελέγχων και της πιστοποίησης που απαιτείται σε κάθε βιολογικό προϊόν, έτσι ώστε να έχει ο καταναλωτής εμπιστοσύνη σε αυτό που αγοράζει.
Τελικά, μόνο τα προϊόντα που ελέγχθηκαν και πήραν πιστοποίηση ότι η παραγωγή τους είναι από την αρχή μέχρι το τέλος σύμφωνη με τον Κανονισμό, μπορούν να εμπορεύονται ως Βιολογικά Προϊόντα. Το ίδιο σύστημα ελέγχου και πιστοποίησης των βιολογικών προϊόντων εφαρμόζεται –με μικρές παραλλαγές- από όλα τα κράτη της Ε.Ε. Και είναι το πιο πλήρες και το πιο αυστηρό πλαίσιο ελέγχων που εφαρμόζεται σε γεωργικά προϊόντα. Κυρίως γιατί είναι το μοναδικό πλαίσιο ελέγχου γεωργικών προϊόντων που επιβάλει ετήσιο επιτόπιο έλεγχο, από εξωτερικό ελεγκτή, στον κάθε ένα μεμονωμένο παραγωγό ξεχωριστά.
Μάλιστα, υπόκεινται στον ίδιο έλεγχο όλοι όσοι διαχειρίζονται το προϊόν μέχρι αυτό να φτάσει στη συσκευασία του τελικού καταναλωτή (παραγωγός, μεταποιητής, έμπορος, κλπ), ενώ συμπληρωματικά το πλαίσιο απαιτεί να γίνεται ένας μεγάλος αριθμός στοχευμένων χημικών αναλύσεων. Επιπλέον, γίνονται και οι έλεγχοι που ούτως ή άλλως προβλέπονται για όλους τους εμπλεκόμενους στη διατροφική αλυσίδα.
Το αποτέλεσμα του συστήματος διασφάλισης των βιολογικών προϊόντων είναι σε γενικές γραμμές θετικά. Οι Έλληνες καταναλωτές έχουν πια αποκτήσει εμπιστοσύνη πως ταβιολογικά προϊόντα έχουν περάσει από μία συγκεκριμένη διαδρομή ποιότητας μέχρι να φτάσουν στην κατανάλωση. Η εμπιστοσύνη των καταναλωτών στα βιολογικά προϊόντα δικαιώνεται και από τις πολλές σχετικές έρευνες υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων που έχουν γίνει πια παγκόσμια και που δείχνουν ότι στα βιολογικά δεν χρησιμοποιούνται συνθετικά χημικά.
Αλλά και από άλλες, σποραδικές, έρευνες που μελετούσαν τη ζωτικότητα του ανδρικού σπέρματος, την παρουσία ορισμένων φυτοφαρμάκων στα παιδικά ούρα, καθώς και την παρουσία ορισμένων φυτοφαρμάκων στο μητρικό γάλα. Όλες αυτές οι έρευνες -οι οποίες δεν είναι βέβαια ακόμα αρκετές για να βγουν γενικά επιστημονικά συμπεράσματα- έδειξαν πως όσοι κατανάλωναν βιολογικά προϊόντα εμφάνισαν καλύτερη ποιότητα σπέρματος και πολύ λιγότερα φυτοφάρμακα να διέρχονται από τον οργανισμό τους. Σε ότι αφορά τανιτρικά που βρίσκονται στα λαχανικά, και τα οποία προέρχονται από τη λίπανση, έχει διαπιστωθεί πως τα βιολογικά λαχανικά περιέχουν ως και κατά 50% λιγότερα.
Ακόμα, στα βιολογικά κτηνοτροφικά προϊόντα, λόγω της αυστηρής χρήσης τωναντιβιοτικών, αναμένεται να ανιχνεύονται ως και κατά 90% λιγότερο, ακριβώς επειδή στηβιολογική κτηνοτροφία χρησιμοποιούνται με φειδώ και ποτέ προληπτικά. Θετική εικόνα για τα βιολογικά προϊόντα έχει αρχίσει να σχηματίζεται και από τις έρευνες που τα αξιολογούν όσον αφορά τα θρεπτικά στοιχεία που περιέχουν. Οι περισσότερες αξιόπιστες σχετικές έρευνες δείχνουν πως βιολογικά προϊόντα περιέχουν μεγαλύτερες ποσότητεςξηρής ουσίας, μεταλλικών ιχνοστοιχείων (μαγνήσιο, σίδηρος, κλπ), βιταμίνης C, κ.α.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνει το βιολογικό γάλα, αφού σημαντικές έρευνες έδειξαν ότι αυτό μπορεί να περιέχει περισσότερα Ω-3 λιπαρά οξέα και βιταμίνη Ε και να έχει καλύτερη αναλογία Ω3 : Ω6 λιπαρών οξέων. Μάλιστα, μία έρευνα σε μητέρες και παιδιά έως 2 ετών που τρέφονταν με βιολογικά γαλακτοκομικά, έδειξε πως τα παιδιά εμφάνισαν κατά 36% λιγότερα κρούσματα εκζέματος. Γεγονός που μπορεί να σχετίζεται με την παρουσία υψηλότερων ποσοτήτων CLA λιπαρών οξέων στο βιολογικό γάλα, καθώς και στο μητρικό γάλα των γυναικών που πίνουν τέτοιο.
Πέρα όμως από τα θέματα διατροφής και υγείας, οι πολλές στον αριθμό έρευνες που έχουν γίνει τα τελευταία χρόνια αποδεικνύουν ότι η βιολογική γεωργία και κτηνοτροφίαείναι όντως και περιβαλλοντικά υπεύθυνη, συνεισφέροντας στη διατήρηση τηςοικολογικής ισορροπίας της γης. Διατηρεί, με το σεβασμό που δείχνει στους κύκλους της φύσης, το πολύτιμο γεωργικό έδαφος σε ζωντανή κατάσταση και αντί να το καταστρέφει το«χτίζει» βελτιώνοντας τη δομή του με την προσθήκη οργανικής ουσίας (κοπριές, κομπόστ, κα). Με άμεσο αποτέλεσμα την καλύτερη συγκράτηση νερού, την καλύτερη αντιμετώπιση των ακραίων καιρικών φαινομένων (π.χ. ξηρασία), τη μικρότερη ρύπανση των νερών με νιτρικά, κλπ. Αλλά και με μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα τη διασφάλιση ότι θα μπορούμε να έχουμε τρόφιμα και αγροτική φύση στο διηνεκές. Εξάλλου, υπάρχουν σημαντικές ερευνητικές αποδείξεις πως τα βιολογικά συστήματα υποστηρίζουν μεγαλύτερη ποικιλία ειδών άγριων φυτών, γεγονός που οφείλεται στη διαχείριση των βιολογικών αγροκτημάτων (π.χ. δε γίνεται χρήση ζιζανιοκτόνων και συνθετικών λιπασμάτων).
Στις βιολογικές εκμεταλλεύσεις λόγω της μη χρήσης φυτοφαρμάκων ευνοούνται οι πληθυσμοί των αρθρόποδων. Πεταλούδες, αράχνες, γεωσκώληκες και σκαθάρια είναι μεταξύ των ειδών που έχει δειχθεί πως υπάρχουν σε μεγαλύτερη ποικιλία και πληθυσμούς σε βιολογικά αγροκτήματα. Ορισμένα πουλιά που κάποτε ήταν κοινά στην αγροτική γη έχουν ευρεθεί να είναι πιο άφθονα σε βιολογικές εκμεταλλεύσεις.
Η βιολογική γεωργία έχει αποδειχθεί μάλιστα και ενεργειακά αποδοτικότερη. Ανά μονάδα παραγόμενου προϊόντος ή ανά στρέμμα καλλιεργούμενης γης χρησιμοποιεί από 10% ως και 70% λιγότερης ενέργειας. Μάλιστα, σε ένα από τα μακροβιότερα σχετικά πειράματα (24 χρόνια καλλιέργειας) η βιολογική καλλιέργεια καλαμποκιού και σόγιας αποδείχθηκε 28-32% ενεργειακά αποδοτικότερη, ενώ ταυτόχρονα δεν υπήρξε μείωση της σοδειάς. Αυτή η ενεργειακή αποδοτικότητα της βιολογικής γεωργίας – κτηνοτροφίας, μαζί με την προσθήκη οργανικής ουσίας και την προστασία του εδάφους από διάβρωση την καθιστούν μάλιστα και πολύ χρήσιμη στην προσπάθεια να μειωθεί το φαινόμενο του θερμοκηπίου και η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή.
Ακόμα, η πλήρης απαγόρευση της χρήσης των γενετικά τροποποιημένων οργανισμών(μικροβίων, φυτών και ζώων) στη βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία εξασφαλίζει τη διαφύλαξη του περιβάλλοντος σε συνθήκες φυσικές, προλαμβάνοντας το ενδεχόμενο μιας διάχυτης «γενετικής ρύπανσης» τα πιθανά αποτελέσματα της οποίας κανείς δεν είναι σε θέση να γνωρίζει, πόσο μάλλον να αντιμετωπίσει. Και διασφαλίζοντας έτσι την αειφορία της γεωργίας, της υπαίθρου, της τροφής και της ανθρώπινης υγείας.
Με τα βιολογικά προϊόντα να αποδεικνύονται -πια και μέσα από επιστημονικές έρευνες- θρεπτικά, υγιεινά, ασφαλή και περιβαλλοντικά υπεύθυνα, η βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία αναδεικνύεται και στην Ελλάδα ως μία επιλογή τεχνολογικά εφικτή και ταυτόχρονα κοινωνικά και οικολογικά υπεύθυνη. Που έχει τη δυνατότητα να προσφέρειποικιλία προϊόντων που μεταφέρουν την αίσθηση της φύσης στο τραπέζι μας.
Από τις νόστιμες πατάτες και τις αρωματικές ποικιλίες τομάτας. Ως τα βιολογικά αυγά από κότες που ζουν και βόσκουν σε φυσικές συνθήκες. Και ως τα διάφορα μεταποιημένα με ήπιους και παραδοσιακούς τρόπους προϊόντα –αφού στη βιολογική μεταποίηση επιτρέπονται μόνο ελάχιστα πρόσθετα- όπως γευστικά γιαούρτια και αρωματικά αρτοσκευάσματα. Όλα αυτά χωρίς χημικά φυτοφάρμακα και λιπάσματα, ορμόνες, γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς των οποίων οι συνέπειες είναι άγνωστες, κλπ.

Γράφει ο Μιχαήλ Αναστασιάδης, Γεωπόνος
Αναδημοσίευση του περιοδικού "Ευεξία & Διατροφή", τεύχος 51 Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου 2011 (σελ.26-28)






Τετάρτη 9 Νοεμβρίου 2011

Ασφαλές φαγητό εκτός σπιτιού


Food Today
Το καλοκαίρι είναι η εποχή των ταξιδιών και των διακοπών. Είναι, επίσης, η εποχή της “Tourista”, μιας ασθένειας, η οποία, αν και συγχέεται με τη στομαχική γρίπη, μπορεί να προκληθεί από μολυσμένο τρόφιμο ή ποτό. Μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο να σας χαλάσει η εν λόγω νόσος τις διακοπές, λαμβάνοντας μερικά απλά προληπτικά μέτρα.
Μπορείτε να εμπιστευτείτε το εστιατόριο;
Τα ταξίδια περιλαμβάνουν τη σίτιση σε άγνωστα εστιατόρια. Για να κρίνετε την ασφάλειά τους, κοιτάξτε πρώτα τις γενικές συνθήκες, συμπεριλαμβανομένων και των τουαλετών. Οι σερβιτόροι θα πρέπει να είναι περιποιημένοι και τα πιάτα, τα ποτήρια και τα μαχαιροπήρουνα θα πρέπει να είναι χωρίς κηλίδες και βρωμιές, καθώς η ακαταστασία στην τραπεζαρία υποδηλώνει ανεπαρκή υγιεινή στην κουζίνα. Εξετάστε το μπαρ με τις σαλάτες και τους μπουφέδες: το ζεστό φαγητό θα πρέπει να αχνίζει και το κρύο θα πρέπει να βρίσκεται σε θερμοκρασία ψυγείου ή σε πάγο. Επίσης, ελέγξτε αν παρέχονται καθαρά πιάτα για δεύτερο σερβίρισμα και ότι τα σκεύη σερβιρίσματος έχουν μακριές λαβές.
Ελέγξτε τα πώματα και τις σφραγίδες στα μπουκάλια
Όταν δεν γίνεται ο κατάλληλος χειρισμός, τα τρόφιμα και τα ποτά μπορεί να φέρουν βακτήρια, ιούς ή παράσιτα. Το χλωριωμένο νερό είναι συνήθως ασφαλές. Εάν δεν είστε σίγουροι για την ποιότητα του νερού, πιείτε μόνο τσάι και καφέ, εμφιαλωμένα ή σε μεταλλικά δοχεία. Εάν το νερό δεν είναι ασφαλές, το ίδιο θα είναι και τα παγάκια και τα δοχεία πόσης, οπότε πιείτε κατευθείαν από τα κουτιά και τα μπουκάλια. Σκουπίστε τα πριν τα ανοίξετε. Σιγουρευτείτε ότι τα πώματα και οι σφραγίδες είναι ανέπαφα. Βουρτσίστε τα δόντια σας με εμφιαλωμένο νερό ή με νερό που έχει καταστεί ασφαλές μετά από βρασμό ενός λεπτού (περισσότερος χρόνος  απαιτείται σε μεγάλο υψόμετρο). Εάν αυτό δεν είναι εφικτό, μπορείτε να αγοράσετε ταμπλέτες ιωδίου από τα φαρμακεία για την απολύμανση του νερού.
Διαλέξτε το φαγητό σας με προσοχή
Αποφύγετε τα φρέσκα τρόφιμα και τα προϊόντα από μη παστεριωμένο γάλα. Καταναλώστε μόνο μαγειρεμένο φαγητό που παραμένει ζεστό ή φρούτα/ λαχανικά που έχετε ξεφλουδίσει/τρίψει οι ίδιοι, καθώς μπορεί να έχουν ξεπλυθεί με μολυσμένο νερό. Να θυμάστε ότι τα μπολ για τα συνοδευτικά τρόφιμα (φιστίκια και κράκερ με το απεριτίφ σας, σοκολάτες με τον καφέ σας) είναι πιθανόν να περιέχουν βακτήρια από άπλυτα χέρια, επειδή αγγίζονται από πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους. Να είστε πολύ προσεκτικοί με το φαγητό που πωλείται από τους πλανόδιους πωλητές.
...και αν δεν μπορείτε να το αποφύγετε
Η διάρροια είναι επικίνδυνη, επειδή μπορεί να αφυδατώσει το σώμα σας, προκαλώντας αδυναμία και ζαλάδα. Μη χρησιμοποιήσετε αντιδιαρροϊκή αγωγή αμέσως μόλις εκδηλώσετε διάρροια – αφήστε το σώμα σας μία-δύο μέρες να λύσει φυσικά το πρόβλημα. Οι ταμπλέτες άνθρακα ή οι ταννίνες μπορούν να ανακουφίσουν. Εάν έχετε διάρροια, καταναλώνετε ασφαλή υγρά όσο πιο συχνά γίνεται. Ξεκινήστε με νερό, σκέτη σούπα και ελαφρύ τσάι. Τα αναψυκτικά, επίσης, ενδείκνυνται επειδή περιέχουν ζάχαρη. Τα από του στόματος υδατικά διαλύματα είναι αποτελεσματικά, επειδή απορροφώνται γρήγορα. Αναμίξτε τα με καθαρό ή εμφιαλωμένο νερό, ακολουθώντας τις οδηγίες της συσκευασίας. Εάν είναι αναγκαίο, προσθέστε χυμό λεμονιού για να βελτιώσετε τη γεύση. Εάν μπορείτε, προσπαθήστε να φάτε. Ξεκινήστε με ελαφρά γεύματα, όπως απλό τοστ, ρύζι και κράκερς. Αργότερα, προσθέστε βρασμένο κρέας και μαγειρεμένα λαχανικά. Σε αυτό το στάδιο αποφύγετε το γάλα, τα γαλακτοκομικά προϊόντα, τα φρέσκα κηπευτικά προϊόντα, τα τηγανιτά και τα πικάντικα ή τα λιπαρά τρόφιμα, εκτός από το γιαούρτι και συγκεκριμένα προβιοτικά που μπορούν να επαναφέρουν τα “καλά” βακτήρια του εντέρου που απομακρύνθηκαν με τη διάρροια. Η διάρροια συνήθως περνάει χωρίς θεραπεία. Εντούτοις, εάν η κατάσταση κρατήσει περισσότερο από μερικές ημέρες, αναζητήστε θεραπεία.
Ακολουθώντας αυτούς τους βασικούς κανόνες μπορείτε να μειώσετε σημαντικά τον κίνδυνο να χαλάσετε τις διακοπές σας και να χαρείτε τις απολαύσεις και τη χαρά του να ανακαλύψετε την κουζίνα του ταξιδιωτικού σας προορισμού.

Campylobacter jejuni – ένα όχι και τόσο γνωστό βακτήριο


Food Today
Το Campylobacter jejuni είναι ένα από τα κύρια βακτήρια τροφικής δηλητηρίασης παγκοσμίως. Βρετανοί επιστήμονες καθόρισαν πρόσφατα ολόκληρη τη γενετική του σύσταση, γεγονός που λογικά θα οδηγήσει στην κατανόηση του μηχανισμού της τοξικότητάς του και σε στρατηγικές για τον έλεγχό του.
Το Campylobacter jejuni θεωρείται σοβαρό παθογόνο τροφίμων μόλις από τη δεκαετία του '70, αλλά είναι πιθανώς υπεύθυνο για τις διπλάσιες περίπου περιπτώσεις εντερίτιδας που έχουν αναφερθεί σε σχέση με αυτές από τη δημοφιλέστερη Salmonella. Αρχικά θεωρούταν ένας αβλαβής μικροοργανισμός που ζει μέσα σε μερικά ζώα, οπότε ένα από τα μυστήριά του είναι το πώς ζει στο έντερο των πουλιών χωρίς να τους προκαλεί ασθένειες, αλλά γίνεται παθογόνος εισβολέας για τον άνθρωπο. Έχει πολύ χαμηλή μολυσματική δόση και κατά τη διάρκεια των τελευταίων 20 ετών η επίπτωση (νέα περιστατικά) της τροφικής δηλητηρίασης από Campylobacter έχει αυξηθεί στις αναπτυγμένες χώρες. Τα υγιή άτομα δεν φέρουν τον οργανισμό, ούτε μεταδίδεται από τα μολυσμένα άτομα σε άλλα. Το κύριο σύμπτωμα της μόλυνσης από μολυσμένο τρόφιμο ή νερό είναι η διάρροια, αλλά μπορούν επίσης να εμφανιστούν και άλλα συμπτώματα, όπως πυρετός, ναυτία, πονοκέφαλος και κοιλιακοί πόνοι. Η ασθένεια αρχίζει τυπικά 2-5 ημέρες μετά την κατάποση των βακτηρίων και οι επιπτώσεις μπορούν να είναι πολύ εξουθενωτικές και να διαρκέσουν μέχρι και 10 ημέρες.
Ο προσδιορισμός ολόκληρης της γενετικής ακολουθίας του Campylobacter ολοκληρώθηκε πρόσφατα και οι επιστήμονες σε τρία βρετανικά κέντρα δουλεύουν τώρα εντατικά για να ανακαλύψουν ποια γονίδια κάνουν τι. Μια πτυχή της έρευνας θα μελετήσει τη δραστηριότητα των γονιδίων του C.jejuni και τις ποσότητες και τους τύπους των διαφορετικών πρωτεϊνών που παράγονται από αυτά, όταν ο οργανισμός αντιμετωπίζει διάφορες περιβαλλοντικές προκλήσεις. Θα δείξει, παραδείγματος χάριν, πώς το C.jejuni αποκρίνεται στις αλλαγές στη θερμοκρασία, στα χαμηλά επίπεδα θρεπτικών συστατικών και στα διαφορετικά επίπεδα οξύτητας και χολικών αλάτων. Τα αποτελέσματα θα βοηθήσουν να εξηγηθεί η δυνατότητά του να επιζεί σε καταστάσεις τόσο διαφορετικές όπως στο νερό, το ωμό κρέας και το ανθρώπινο έντερο, καθώς επίσης και να προταθούν πιθανές στρατηγικές για την πρόληψη της αύξησής του στα τρόφιμα. Τα γονίδια που θεωρούνται ουσιώδη για την τοξικότητα του C.jejuni θα μελετηθούν στη συνέχεια πιο λεπτομερειακά, ελέγχωντας, για παράδειγμα, τον τρόπο αλλαγής της λειτουργίας τους από την εισαγωγή καθορισμένων αλλαγών στο γονίδιο (μεταλλάξεις).
Αυτές οι πληροφορίες μπορούν να παραχθούν χρησιμοποιώντας τις αποκαλούμενες μικροδιατάξεις ή τσιπ DNA. Αυτές είναι ειδικά επεξεργασμένες αντικειμενοφόρες μικροσκοπίου, πάνω στις οποίες είναι τυπωμένες οι πλήρεις 1700 ακολουθίες γονιδίων του Campylobacter. Όταν περνούν εκχυλίσματα από τα κύτταρα του Campylobacter πάνω από τις πλάκες, εκείνα τα γονίδια που είναι ενεργά στα κύτταρα εκείνη τη στιγμή θα επισημανθούν και μπορούν να προσδιοριστούν. Πρόκειται για έναν ανέξοδο και αποδοτικό τρόπο σύγκρισης της δραστηριότητας των γονιδίων σε κύτταρα που αυξάνονται υπό διαφορετικές συνθήκες.
Ήδη προκύπτουν ενδιαφέροντα δεδομένα. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει κανένα άμεσα αναγνωρίσιμο γονίδιο που να αντιστοιχεί σε εκείνα που παράγουν μερικοί από τους βασικούς παράγοντες τοξικότητας σε άλλα παθογόνα. Από την άλλη μεριά, ο οργανισμός φαίνεται να έχει πολλά αντίγραφα ενός γονιδίου που κωδικοποιεί ένα ένζυμο, το οποίο συνδέεται με αλλαγές στην εξωτερική επιφάνεια του βακτηρίου. Περισσότερο από το ένα τρίτο των γονιδίων φαίνεται να μην έχει κανένα γνωστό αντίστοιχο πουθενά στη φύση, προτείνοντας μια μοναδική στρατηγική μόλυνσης από το Campylobacter, η οποία δεν θα είχε βρεθεί χωρίς τη βοήθεια του ελέγχου του DNA.

Η επανεξέταση των αυγών – θρεπτικά και ασφαλή για κατανάλωση


Τα αυγά είναι μια πλούσια πηγή πρωτεϊνών και αρκετών απαραίτητων θρεπτικών συστατικών. Νεότερα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η κατανάλωση αυγών συσχετίζεται με βελτιωμένη ποιότητα δίαιτας και καλύτερη αίσθηση πληρότητας μετά τα γεύματα, και μπορεί να σχετίζεται με καλύτερη διαχείριση του βάρους. Επιπλέον, ουσίες που βρίσκονται στον κρόκο του αυγού μπορεί να συμβάλλουν στην πρόληψη διαταραχών της όρασης λόγω γήρατος. Οι πρόσφατες βελτιώσεις στις φάρμες έχουν ανεβάσει τα πρότυπα για την ασφάλεια των αυγών, μειώνοντας τα περιστατικά μόλυνσης με Σαλμονέλα που παρατηρούνταν σε κάποια μέρη της Ευρώπης.
Μικρή επίδραση στη χοληστερόλη του αίματος 
Στο παρελθόν υπήρχε ανησυχία ότι η κατανάλωση αυγών και άλλων πλούσιων σε χοληστερόλη τροφίμων θα μπορούσε να ανεβάσει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, αυξάνοντας έτσι τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιακής νόσου. Όμως, στις περισσότερες περιπτώσεις η διαιτητική χοληστερόλη δεν επηρεάζει τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα, όσο τα επηρεάζουν η ποσότητα και το είδος των λιπιδίων που καταναλώνονται, με εξαίρεση κάποια άτομα που είναι ευαίσθητα στις υψηλές προσλήψεις χοληστερόλης. Τα τρέχοντα δεδομένα συνιστούν ότι η κατανάλωση αυγών ως μέρος μιας υγιεινής ισορροπημένης δίαιτας δεν αυξάνει σημαντικά τα επίπεδα χοληστερόλης στο αίμα στα περισσότερα άτομα. Μελέτες που ερευνούν τις διατροφικές αιτίες της καρδιακής νόσου δεν έχουν βρει σύνδεση μεταξύ της τακτικής κατανάλωσης αυγών (μέχρι 6 την εβδομάδα), ακόμα και σε άτομα με προϋπάρχοντα υψηλά επίπεδα χοληστερόλης.1,2

Άλλες πλευρές της υγείας 
Είναι γνωστό ότι τα τρόφιμα υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη προάγουν τον κορεσμό (το αίσθημα πληρότητας που νιώθουμε μετά την πράξη του τρώγειν). Αυτό οδήγησε τους επιστήμονες στο να διερευνήσουν κατά πόσο τα αυγά παίζουν ρόλο στον κορεσμό και τον έλεγχο του βάρους. Δύο ελεγχόμενες μελέτες έχουν αναφέρει ότι η κατανάλωση αυγών για πρωινό, τουλάχιστον 5 ημέρες την εβδομάδα για οχτώ εβδομάδες, βελτίωσε την απώλεια βάρους σε υπέρβαρα άτομα που ακολουθούσαν υποθερμιδική δίαιτα σε σχέση με ένα παρόμοιου ενεργειακού περιεχομένου πρωινό με bagel (είδος κουλουριού).5 
Τα καροτενοειδή λουτεΐνη και ζεαξανθίνη, που βρίσκονται σε μεγάλες ποσότητες στον κρόκο του αυγού, πιστεύεται ότι βοηθούν στη μείωση του κινδύνου για τον εκφυλισμό της ωχρής κηλίδας που προκαλείται με την αύξηση της ηλικίας, μια κύρια αιτία τύφλωσης στους ηλικιωμένους. Μια μελέτη έδειξε ότι τρώγοντας έξι αυγά εβδομαδιαία για 12 εβδομάδες αυξήθηκαν τα επίπεδα ζεαξανθίνης στο αίμα καθώς και η οπτική πυκνότητα των χρωστικών της ωχρής κηλίδας.6 Μια υψηλότερη οπτική πυκνότητα μπορεί να μειώσει το στρες του ηλιακού φωτός στο μάτι (φωτοστρές).

Ένα μέσο αυγό κότας ζυγίζει περίπου 60 γραμμάρια και αποτελείται κατά 11% από το κέλυφος, 58% από το ασπράδι και 31% από τον κρόκο.7 Το ασπράδι αποτελείται κυρίως από νερό (88%) και πρωτεΐνες (9%), ενώ ο κρόκος κυρίως από νερό (51%) και λιπίδια (31%) και πρωτεΐνες (16%).7 Τα θρεπτικά συστατικά-κλειδιά που βρίσκονται στα αυγά (Πίνακας), όπως η βιταμίνη D, η βιταμίνη Β12, το φυλλικό οξύ και το σελήνιο, έχουν συσχετιστεί με την πρόληψη χρόνιων καταστάσεων, όπως η καρδιακή νόσος, η αυξημένη αρτηριακή πίεση, η έκπτωση της γνωσιακής λειτουργίας και συγγενείς ανωμαλίες. Μία μελέτη στο Ηνωμένο Βασίλειο βρήκε ότι οι ενήλικες που κατανάλωναν τρία ή περισσότερα αυγά την εβδομάδα είχαν σημαντικά υψηλότερες προσλήψεις βιταμίνης Β12, Α και D, νιασίνης (Β3), ιωδίου, ψευδαργύρου και μαγνησίου, σε σχέση με όσους δεν κατανάλωναν.8 Η σχετικά υψηλή περιεκτικότητα των αυγών σε βιταμίνη D είναι αξιοσημείωτη, καθώς λίγα τρόφιμα αναγνωρίζονται ως καλές πηγές της βιταμίνης. Συνολικά, η διατροφική σύσταση των αυγών μπορεί να τροποποιηθεί μέσω της ζωοτροφής που δίνεται στις κότες. Αυτό συμβαίνει στις περιπτώσεις, για παράδειγμα, των αυγών με υψηλό περιεχόμενο σε δοκοσαεξανοϊκό οξύ (DHA), ένα πουλυακόρεστο ω-3 λιπαρό οξύ σημαντικό για την ανάπτυξη του εγκεφάλου, τη φυσιολογική όραση, την υγεία της καρδιάς και συγκεκριμένες άλλες σωματικές λειτουργίες.9,10
Πίνακας. Κύρια θρεπτικά συστατικά στα ωμά αυγά κότας
Συστατικό
Ολόκληρο αυγό
(ανά 100 γρ)
Ασπράδι
(ανά 100 γρ)
Κρόκος
(ανά 100 γρ)
Νερό (g)
75.1
88.3
51.0
Πρωτεΐνες (g)
12.5
9.0
16.1
Λίπη (g)
11.2
Ίχνη
30.5
Βιταμίνη Α (μg)
190
0
535
Βιταμίνη D (μg)
1.8
0
4.9
Νιασίνης ισοδύναμα (mg)*
3.8
2.7
4.8
Βιταμίνη Β12 (μg)
2.5
0.1
6.9
Φυλλικό οξύ (μg)
50
13
130
Σελήνιο (μg)
11
6
20
Ψευδάργυρος (mg)
1.3
0.1
3.1
Ιώδιο (μg)
53
3
140
Μαγνήσιο (mg)
12
11
15

Πηγή7, *άθροισμα ποσότητας νιασίνης (mg) και τρυπτοφάνης (mg), διαιρεμένης με το 60

Θέματα ασφάλειας τροφίμων 

Τα αυγά μπορούν να περιέχουν Σαλμονέλα, ένα βακτήριο που σχετίζεται με τα ξεσπάσματα τροφικών δηλητηριάσεων. Το 2008 στην Ευρωπαϊκή Ένωση σημειώθηκαν 131468 επιβεβαιωμένα περιστατικά μόλυνσης από Σαλμονέλα (σαλμονέλωση) - από όλες τις πηγές-, που αντιστοιχεί σε αναλογία μικρότερη από 1 στα 3000 άτομα.11 Μία αναφορά της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια Τροφίμων (EFSA, European Food Safety Authority) αντιπαρέβαλε τις πληροφορίες για τη Σαλμονέλα που εντοπίζεται στις φάρμες εκκόλαψης αυγών από 23 Ευρωπαϊκές χώρες.12 Παρόλο που ο μέσος όρος για τον εντοπισμό των ειδών Σαλμονέλας που σχετίζεται με τη δημόσια υγεία ήταν 20%, τα μεγέθη κυμαίνονταν από 8% σε περισσότερο από 60% στις κύριες αυγο-παραγωγικές χώρες. Από τότε, οι δράσεις της βιομηχανίας, συμπεριλαμβανομένων της εισαγωγής προτύπων, του εμβολιασμού και των βελτιωμένων συνθηκών εκτροφής πουλερικών στην Ευρώπη ήταν καθοριστικές στο να επιφέρουν μεγάλη μείωση στη μόλυνση από Σαλμονέλα. 

Επίσης, ο τρόπος που αποθηκεύονται τα αυγά και χρησιμοποιούνται στο σπίτι επηρεάζει το θέμα της ασφάλειας τροφίμων. Ίχνη Σαλμονέλας μπορεί να βρεθούν στο κέλυφος των αυγών, ώστε το πλύσιμο των χεριών είναι απαραίτητο μετά το χειρισμό τους, προκειμένου να προληφθεί η μετάδοση μικροοργανισμών στο μαγειρεμένο τρόφιμο. Παρόλα αυτά, το κέλυφος των αυγών δεν θα πρέπει να πλένεται, καθώς είναι καλυμμένο με μια προστατευτική στοιβάδα, η οποία εμποδίζει τα βακτήρια να εισβάλουν στο εσωτερικό μέσω πόρων του κελύφους. Εάν τα αυγά είναι λερωμένα και χρειάζεται να πλυθούν, συστήνεται άμεση χρήση τους.14 Τα σπασμένα αυγά και τα κελύφη θα πρέπει να απομακρύνονται αμέσως και να μην παραμένουν στο ίδιο σκεύος με τα άθικτα αυγά. 

Η διατήρηση των αυγών στην ψύξη κατά τη διάρκεια της τροφικής αλυσίδας μειώνει την ανάπτυξη Σαλμονέλας, αλλά κατά πόσο μειώνει τον κίνδυνο σαλμονέλωσης στον άνθρωπο πρέπει να αξιολογηθεί.15 Είναι σημαντικό να αποφεύγονται οι επανειλημμένες αλλαγές στη θερμοκρασία αποθήκευσης, καθώς μπορεί να οδηγήσουν σε συμπύκνωση του νερού στο κέλυφος, η οποία με τη σειρά της μπορεί να προάγει τη βακτηριακή ανάπτυξη και την εισχώρηση μέσα στο αυγό. 

Εφόσον η Σαλμονέλα θανατώνεται από τη θερμότητα, το κατάλληλο μαγείρεμα, δηλ. σε ελάχιστη θερμοκρασία 70ο C για όλα τα μέρη του τροφίμου, προσφέρει ακόμα ένα σημείο για την ασφαλή κατανάλωση των αυγών.14 Για τις ευπαθείς ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι, οι ασθενείς, τα βρέφη, τα μικρά παιδιά και οι έγκυες, τα αυγά και τα πιάτα με αυγά θα πρέπει πάντα να μαγειρεύονται σχολαστικά. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αποθαρρύνει την κατανάλωση τροφίμων που περιέχουν ωμά ή μη καλά μαγειρεμένα αυγά, όπως η μαγιονέζα, η σάλτσα ολαντέζ, το παγωτό ή κάποια γλυκά, όπως η μους, εδικά εάν παρασκευάζονται σπίτι από μη παστεριωμένα αυγά.14Συστήνεται έντονα το καθάρισμα και η απολύμανση των επιφανειών μετά το χτύπημα μιγμάτων με ωμά αυγά και η διασφάλιση ότι δεν βρίσκονται κοντά κατά τη διάρκεια του χτυπήματος ακάλυπτα, έτοιμα προς κατανάλωση τρόφιμα. 

Οι πιο συχνές συμβουλές για την ασφάλεια των τροφίμων περιλαμβάνουν τη χρήση παστεριωμένων προϊόντων αυγών παρά ωμών αυγών. Ειδικές απαιτήσεις για την υγιεινή στην παραγωγή προϊόντων αυγού θεσπίζονται από την αντίστοιχη νομοθεσία από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.16 

Συμπεράσματα
Τα αυγά μπορούν να αποτελέσουν μια πολύτιμη συνεισφορά σε μια υγιεινή, ισορροπημένη δίαιτα, καθώς παρέχουν υψηλής ποιότητας πρωτεϊνών και ένα αριθμό βιταμινών και μετάλλων. Στην Ευρώπη τα μέτρα συνεχώς βελτιώνονται, ώστε να εξασφαλίσουν ότι οι πρακτικές της καλλιέργειες και της επεξεργασίας οδηγούν στην παραγωγή αυγών και προϊόντων τους που είναι ασφαλή για κατανάλωση. Σε συνδυασμό με την τήρηση από τη μεριά των καταναλωτών μερικών βασικών κανόνων ασφαλούς διαχείρισης τροφίμων, όλα αυτά συνεισφέρουν σε μια ασφαλή και θρεπτική προσθήκη στη δίαιτα. Συνολικά, ο αμελητέος κίνδυνος σε σχέση με την ασφάλεια των αυγών αντισταθμίζεται μακράν από τη συνεισφορά τους σε μια υγιεινή δίαιτα για όλες τις ηλικιακές ομάδες. 

Αναφορές:
  1. Hu FB et al. (1999). A prospective study of egg consumption and risk of cardiovascular disease in men and women. Journal of the American Medical Association 281:1387-1394.
  2. Song WO & Kerver JM. (2000). Nutritional contribution of eggs to American diets. Journal of the American College of Nutrition 19:556S-562S.
  3. Vander Wal JS et al. (2005). Short-term effect of eggs on satiety in overweight and obese subjects. Journal of the American College of Nutrition 24:510-515.
  4. Ratliff J et al. (2010). Consuming eggs for breakfast influences plasma glucose and ghrelin, while reducing energy intake during the next 24 hours in adult men. Nutrition Research 30(2):96-103.
  5. Vander Wal JS et al. (2008). Egg breakfast enhances weight loss. International Journal of Obesity 32:1545-1551.
  6. Wenzel AJ et al. (2006). A 12-wk egg intervention increases serum zeaxanthin and macular pigment optical density in women. The Journal of Nutrition 136:2568-2573.
  7. Food Standards Agency (2002). McCance and Widdowsons’s The Composition of Foods, 6th summary edition. Cambridge: Royal Society of Chemistry.
  8. Ruxton CHS et al. (2010). Nutritional and health benefits of consuming eggs. Nutrition & Food Science 40:263-279.
  9. European Food Safety Authority (2010). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to docosahexaenoic acid (DHA) and maintenance of normal (fasting) blood concentrations of triglycerides (ID 533, 691, 3150), protection of blood lipids from oxidative damage (ID 630), contribution to the maintenance or achievement of a normal body weight (ID 629), brain, eye and nerve development (ID 627, 689, 704, 742, 3148, 3151), maintenance of normal brain function (ID 565, 626, 631, 689, 690, 704, 742, 3148, 3151), maintenance of normal vision (ID 627, 632, 743, 3149) and maintenance of normal spermatozoa motility (ID 628) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/20061. EFSA Journal 2010;8(10):1734
  10. European Food Safety Authority (2010). Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to eicosapentaenoic acid (EPA), docosahexaenoic acid (DHA), docosapentaenoic acid (DPA) and maintenance of normal cardiac function (ID 504, 506, 516, 527, 538, 703, 1128, 1317, 1324, 1325), maintenance of normal blood glucose concentrations (ID 566), maintenance of normal blood pressure (ID 506, 516, 703, 1317, 1324), maintenance of normal blood HDL-cholesterol concentrations (ID 506), maintenance of normal (fasting) blood concentrations of triglycerides (ID 506, 527, 538, 1317, 1324, 1325), maintenance of normal blood LDL-cholesterol concentrations (ID 527, 538, 1317, 1325, 4689), protection of the skin from photo-oxidative (UV-induced) damage (ID 530), improved absorption of EPA and DHA (ID 522, 523), contribution to the normal function of the immune system by decreasing the levels of eicosanoids, arachidonic acid-derived mediators and pro-inflammatory cytokines (ID 520, 2914), and “immunomodulating agent” (4690) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006. EFSA Journal 2010;8(10):1796
  11. European Food Safety Authority (2009). The Community Summary Report on trends and sources of zoonoses, zoonotic agents and food-borne outbreaks in the European Union in 2008. Διαθέσιμο στην: http://www.efsa.europa.eu/en/scdocs/scdoc/1496.htm
  12. European Food Safety Authority (2007). Report of the Task Force on Zoonoses Data Collection on the Analysis of the Baseline Study on the Prevalence of Salmonella in Holdings of Laying Hen Flocks of Gallus gallus. Διαθέσιμο στην:http://www.efsa.europa.eu/EFSA/Report/zoon_report_ej97_finlayinghens_summary_en,0.pdf
  13. Food Science. 5th revised edition. Ed. NN Potter, JH Hotchkiss. Chapman & Hall, New York, 1995.
  14. WHO website, Food Safety Section. Food safety measures for eggs and foods containing eggs. Διαθέσιμο στην: http://www.who.int/entity/foodsafety/publications/consumer/en/eggs.pdf
  15. European Food Safety Authority (2009). Special measures to reduce the risk for consumers through Salmonella in table eggs – e.g. cooling of table eggs. Scientific Opinion of the Panel on Biological Hazards. The EFSA Journal 957:1-29. Corrigendum to Regulation (EC) No 853/2004 of the European Parliament and of the Council of 29 April 2004 laying down specific hygiene rules for food of animal origin. Official Journal of the European Union L 226 of 25 June 2004. Διαθέσιμο στην: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2004:226:0022:0082:EN:PDF  

Πέμπτη 3 Νοεμβρίου 2011

Πυρετός, διάρροιες μπορεί να οφείλονται σε άπλυτα λαχανικά ή κακοσυντηρημένα τρόφιμα. Τι είναι και πώς αντιμετωπίζεται η Σαλμονέλωση


Συντάκτης: Aλέξανδρος Γιατζίδης, M.D., medlabnews.gr

Η τροφική δηλητηρίαση από σαλμονέλα συνήθως σχετίζεται με χαλασμένο κρέας, καθώς και τα παθογόνα που ζουν στα έντερα των ζώων. Η μόλυνση είναι πιθανότερο να συμβεί κατά τη σφαγή του ζώου. Όμως η σαλμονέλα μπορεί επίσης να μολύνει σαλάτες και φρούτα, κάτι που μερικές φορές παραγνωρίζεται.

Καθώς οι άνθρωποι αλλάζουν διατροφικό στιλ για να τρώνε πιο υγιεινά και προτιμούν πιο πολύ τις σαλάτες, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη παγκοσμιοποίηση της αγοράς τροφίμων, θα πρέπει να αναμένονται στο μέλλον περισσότερα περιστατικά μόλυνσης από σαλμονέλα και κωλοβακτηρίδια (E.coli).

Η σαλμονέλα είναι ένα βακτηρίδιο με παγκόσμια εξάπλωση που κατοικεί στο έντερο θερμόαιμων και ψυχρόαιμων ζώων και που έχει αναγνωρισθεί ως ένας σημαντικός ζωονοσογόνος παράγοντας (παράγοντας δηλαδή που προκαλεί νόσο που μεταδίδεται από τα ζώα στον άνθρωπο) με σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις στα ζώα και στους ανθρώπους. Απαντάται ιδιαίτερα συχνά στα ζώα, ειδικά στα πουλερικά και τους χοίρους. Οι περιβαλλοντικές πηγές του μικροοργανισμού περιλαμβάνουν το νερό, το χώμα, τα έντομα, τις επιφάνειες εργοστασίων, τις επιφάνειες κουζινών, τα ζωικά περιττώματα, τα ακατέργαστα κρέατα, ακατέργαστα πουλερικά και τα ακατέργαστα θαλασσινά.

Η νόσηση οποία εκδηλώνεται συνήθως με έντονη εντεροκολίτιδα που συνοδεύεται από πονοκέφαλο, κοιλιακό πόνο, διάρροια, ναυτία και μερικές φορές με εμετούς. Η αφυδάτωση, κυρίως στα παιδιά και στους ηλικιωμένους, μπορεί να είναι σοβαρή. Σχεδόν πάντα συνοδεύεται και από πυρετό. Η ανορεξία και η διάρροια συχνά επιμένουν για πολλές μέρες. Η μόλυνση ξεκινάει με οξεία εντεροκολίτιδα και μπορεί να καταλήξει σε σηψαιμία, ή εστιακή λοίμωξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο μολυσματικός παράγοντας μπορεί να εντοπιστεί σε οποιοδήποτε ιστό του σώματος και να προκαλέσει σηπτική αρθρίτιδα, χολοκυστίτιδα, ενδοκαρδίτιδα, περικαρδίτιδα, μηνιγγίτιδα, πνευμονία, πυόδερμα ή πυελονεφρίτιδα. Οι θάνατοι είναι σπάνιοι εκτός από τις πολύ μικρές ηλικίες, τους ηλικιωμένους, τους εξασθενημένους οργανισμούς και τους ανασοκατεσταλμένους. Ωστόσο, η νοσηρότητα και τα συνδεόμενα αποτελέσματα από την σαλμονέλωση μπορεί να είναι υψηλή.

Περίοδος επώασης: Η περίοδος επώασης της νόσου κυμαίνεται από 6 έως 72 ώρες, συνήθως όμως μεταξύ 12-36 ωρών.

Οι S . typhi και S . paratyphi A, B, και C προκαλούν τυφοειδή ή τύπου τυφοειδή πυρετό στον άνθρωπο. Διάφορα όργανα μπορούν να μολυνθούν με αποτέλεσμα την αλλοίωσή τους. Το ποσοστό θανατηφόρων περιστατικών τυφοειδούς πυρετού είναι 10% έναντι σε λιγότερο από 1% για τις περισσότερες μορφές σαλμονέλωσης. Η S . dublin έχει ένα ποσοστό θνησιμότητας 15% στους ηλικιωμένους και η S . enteritidis καταδεικνύει ένα περίπου ποσοστό θνησιμότητας 3,6% στα ξεσπάσματα νοσοκομείων/οίκων ευγηρίας, με τους ηλικιωμένους να εμφανίζονται ιδιαίτερα ευπαθείς.
Η σηψαιμία σαλμονέλας έχει συνδεθεί με την μόλυνση στη συνέχεια ουσιαστικά κάθε συστήματος οργάνων.


ΔΙΑΓΝΩΣΗ KAI ΘΕΡΑΠΕΙΑ:

Σε περιστατικά σηψαιμίας η σαλμονέλα μπορεί να απομονωθεί σε κατάλληλα θρεπτικά υλικά από κόπρανα και αίμα ή και υγρά των ιστών κατά την οξεία φάση της νόσησης. Σε περιστατικά εντεροκολίτιδας η αποβολή από τα κόπρανα συνήθως επιμένει για μερικές ημέρες ή εβδομάδες πέραν της οξείας φάσης. Η χορήγηση αντιβιοτικών είναι δυνατόν να μη μειώνει αυτή την διάρκεια. Για την ανίχνευση ασυμπτωματικών λοιμώξεων προτιμάται η καλλιέργεια από 3-10 g υλικού κοπράνων σε σχέση με τη χρήση στυλεών με υλικό από το απευθυσμένο και αυτά θα πρέπει να εμβολιάζονται σε κατάλληλα εμπλουτιστικά υλικά. Τα δείγματα θα πρέπει να συλλέγονται επί μερικές ημέρες καθόσον η αποβολή των μικροοργανισμών είναι δυνατόν να είναι διαλείπουσα. τα εργαστήρια θα πρέπει να είναι σε θέση να κάνουν την απομόνωση και την ταυτοποίηση των πιο συνηθισμένων οροτύπων. Οι σπάνιοι ορότυποι θα πρέπει να αποστέλλονται σε Εργαστήρια Αναφοράς για ταυτοποίηση-τυποποίηση. Οι ορολογικές δοκιμές δεν είναι χρήσιμες στη διάγνωση. Για τον τυφοειδή πυρετό, οι προσφάτως αναπτυχθείσες συγκολλητινοαντιδράσεις για το αντίσωμα του αντιγόνου Vi έχουν ευαισθησία 95%, με πολύ χαμηλά ποσοστά ψευδώς αρνητικών αποτελεσμάτων.
Για τις περιπτώσεις που δεν έχουμε επιπλοκές δεν απαιτείται ειδική θεραπεία παρά μόνο αποκατάσταση της αφυδάτωσης με χορήγηση από το στόμα υγρών και υδατικών διαλυμάτων ηλεκτρολυτών. Τα αντιβιοτικά σε αυτές τις περιπτώσεις δεν μειώνουν την φορεία και μπορεί να οδηγήσουν σε δημιουργία ανθεκτικών στελεχών ή πιο σοβαρής λοίμωξης. Χορήγηση θεραπείας απαιτείται στα βρέφη έως 2 μηνών, ηλικιωμένους, εξασθενημένους οργανισμούς, σε άτομα που πάσχουν από δρεπανοκυτταρική αναιμία, σε άτομα που έχουν μολυνθεί από το ιό HIV, άτομα με υψηλό και συνεχόμενο πυρετό ή εκδηλώσεις εξωεντερικής λοίμωξης. Η αντοχή στα αντιμικροβιακά των μη τυφοειδών σαλμονελλών ποικίλλει. Στους ενήλικες, η σιπροφλοξασίνη είναι εξαιρετικά αποτελεσματική, όμως δε χορηγείται στα παιδιά. Η κοτριμοξαζόλη και η χλωραμφαινικόλη αποτελούν εναλλακτικές λύσεις όταν εμπλέκονται στελέχη με αντοχή. Για ασθενείς με HIV μπορεί να απαιτηθεί θεραπεία δια βίου για να προληφθεί σηψαιμία με Σαλμονέλλα.
ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ
Τα βακτήρια της σαλμονέλας χρησιμοποιούν τις ινώδεις αποφύσεις τους («μαστίγια») για να προσκολλώνται στις σαλάτες και τα άλλα λαχανικά. Τα «μαστίγια» χρησιμοποιούνται από τα βακτήρια κυρίως για να κινούνται, αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση της σαλμονέλας λειτουργούν και ως «αρπάγες» για να συγκρατούνται στα λαχανικά.

Η σαλμονέλα είναι ευαίσθητη στη θέρμανση και εξουδετερώνεται με τη θέρμανση (πάνω από 70 °C). Τα ωμά ή όχι πολύ μαγειρεμένα φαγητά και η επαναμόλυνση, όταν έρχεται το μαγειρευμένο υλικό σε επαφή με τα ακατέργαστα προϊόντα ή τα μολυσμένα υλικά (σανίδες τεμαχισμού), είναι οι κύριες αιτίες της μόλυνσης. Το κατάλληλο μαγείρεμα και ο υγιεινός χειρισμός τροφίμων μπορούν να προλάβουν τις μολύνσεις από σαλμονέλα σε μεγάλο βαθμό.

Oι καταναλωτές πρέπει να καθαρίζουν τα χέρια τους με σαπούνι και ζεστό νερό πριν και μετά την προετοιμασία του φαγητού και των σαλατών. Επίσης να καθαρίζουν καλά την επιφάνεια των λαχανικών και των φρούτων. Το όξινο pH του χυμού λεμονιού και του ξυδιού καταστρέφει τους παθογόνους μικροοργανισμούς και για αυτό η χρήση τους κατά το πλύσιμο, κατά τη συντήρηση αλλά και κατά την κατανάλωση της σαλάτας προστατεύει από τις δηλητηριάσεις. Ασφαλέστερες είναι οι σαλάτες που καταναλώνονται χωρίς να τεμαχιστούν. Στην περίπτωση που κάποιος επιθυμεί την σαλάτα κομμένη θα πρέπει να την καταναλώσει αμέσως μετά τον τεμαχισμό ενώ εάν πρόκειται να την καταναλώσει αργότερα θα πρέπει να τη συντηρήσει με χυμό λεμονιού ή ξύδι έστω και σε μικρή ποσότητα.

Το κρέας, το κοτόπουλο και τα θαλασσινά πρέπει να φυλάγονται ξεχωριστά στο ψυγείο και, στην ιδανική περίπτωση, να κόβονται σε διαφορετικές επιφάνειες. Το ψυγείο δεν πρέπει να είναι τελείως γεμάτο, ώστε να μπορεί να κυκλοφορεί ελεύθερα στο εσωτερικό του ο ψυχρός αέρας για να διατηρεί ασφαλή τα τρόφιμα.

Επειδή στην πόρτα του ψυγείου η ψύξη δεν είναι τόσο δυνατή όσο στα υπόλοιπα μέρη του, προτιμάτε να βάζετε εκεί τα προϊόντα μακράς διαρκείας (π.χ. αναψυκτικά, μπίρες, χυμούς κλπ.) και τα πιο ευπαθή (π.χ. γάλα, γιαούρτι κλπ.) στα ράφια.
• Όταν τοποθετείτε στο ψυγείο μεγάλη ποσότητα ζεστού φαγητού, έχετε υπόψη σας ότι αυτό καθυστερεί να κρυώσει στο κέντρο, με αποτέλεσμα να αναπτύσσονται και να πολλαπλασιάζονται τα μικρόβια, γεγονός που μπορεί να καταστήσει το τρόφιμο αυτό επικίνδυνο για τροφική δηλητηρίαση.
• Αποθηκεύετε τα ευπαθή προϊόντα -ή αυτά που θέλετε να διατηρήσετε περισσότερο- στο ψυχρότερο μέρος του ψυγείου (ψυχρότερα ράφια θεωρούνται αυτά που βρίσκονται κοντά στην κατάψυξη).
•Τα μαλακά ή φρέσκα τυριά (κατίκι, γαλοτύρι), αν είναι συσκευασμένα, διατηρούνται στο ψυγείο μέχρι την ημερομηνία λήξης τους. Αν τα αγοράσετε χύμα, μην τα κρατάτε πάνω από 10 μέρες στο ψυγείο.
• Τα τυριά άλμης (φέτα, τελεμές, δανέζικα) καλό είναι να τα καταναλώνετε εντός μίας εβδομάδας από την αγορά τους. Αν τα διατηρήσετε σε άλμη, θα κρατήσουν περισσότερο, αλλά πρέπει να τα καλύπτει τελείως.
• Τα κρέατα, τα ψάρια και τα θαλασσινά μπορούν να φυλάσσονται στο ψυγείο το πολύ 2 μέρες. Το ιδανικότερο όμως είναι -αν δεν καταναλωθούν άμεσα- να μπαίνουν απευθείας στην κατάψυξη.
• Το βούτυρο, όταν είναι καλά σκεπασμένο, μπορεί να συντηρηθεί στο ψυγείο 1-2 μήνες. Αν αλλάξει χρώμα, αρχίσει να μυρίζει και εμφανίσει μούχλα, είναι ακατάλληλο για κατανάλωση.
•Τα φρούτα πρέπει να φυλάσσονται, όταν είναι ώριμα, στα ράφια που βρίσκονται μακριά από την κατάψυξη.
•Τα λαχανικά διατηρούνται καλύτερα στα ψυχρότερα μέρη του ψυγείου. Τα φρούτα και τα λαχανικά πρέπει να μπαίνουν στο ψυγείο χωρίς να έχουν πλυθεί.
• Τα αυγά πρέπει να μπαίνουν (χωρίς ρωγμές και σπασίματα) στα ψυχρότερα μέρη του ψυγείου, χωρίς προηγουμένως να έχουν πλυθεί. Διατηρούνται περίπου 3-4 εβδομάδες στη συντήρηση, ενώ τα βρασμένα 3-4 μέρες.

Για να περιορίσετε την ανάπτυξη βακτηρίων καθαρίζετε το ψυγείο σας τακτικά, περίπου κάθε 1-2 εβδομάδες. Αφαιρέστε όλα τα τρόφιμα από το ψυγείο και καθαρίστε όλα τα σημεία του ψυγείου με ήπιο υγρό πιάτων ή χλιαρό νερό και ξίδι. Καθαρίστε ξεχωριστά και σχολαστικά τα συρτάρια του ψυγείου. Έπειτα, στεγνώστε το ψυγείο χρησιμοποιώντας ένα καθαρό στεγνό πανί ή πετσέτα.

ΕΦΕΤ: ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις και απαντήσεις για τη Salmonella

  Αθήνα, 28 Ιουλίου 2026   ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ερωτήσεις και απαντήσεις για τη Salmonella Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, η αυξημένη θερμοκρασί...